Kitap Okuma Kültürü

Geleceğin Okurları Yetiştiriliyor Projesi Nedir?

Erdem Yayınları 1984 yılından beri sadece çocuk kitapları yayınlayan bir yayınevi olarak, görevini nitelikli çocuk kitabı üretmenin ötesine taşımak amacıyla Türkiye'de çocuk edebiyatını geliştirmeyi ve çocuklarımızın okuma kültürünü arttırmayı bir vazife saymaktadır.
Bu noktadan hareketle üst başlığı GELECEĞİN OKURLARI YETİŞTİRİLİYOR olan bir projenin ana ortağı olarak değişik kurumlarla bir sosyal sorumluluk projesi yürütmektedir.

Geleceğin Okurları Yetiştiriliyor Projesinin Amacı:
Doğru kitap seçimi ve kaliteli çocuk edebiyatı tanıtılarak, geleceğin okuyucularının yetiştirilmesi; ebeveynlerin, çocuk edebiyatı ve doğru kitap seçimi konusunda bilinç kazanması amaçlanmaktadır. Çocukların okuduklarını anlama, anladıklarını yorumlama becerilerini geliştirmek; okudukları kitapları sorgulayabilme, eleştirebilme becerilerini artırmak; kendi kütüphanelerini oluşturabilmek konularında onlarda motivasyon oluşturmak hedeflerimiz arasındadır.

Projenin Gerekçesi:
Türkiye’nin okuma alışkanlığı karnesi incelendiğinde, nüfusun % 88’i okuryazar olduğu ve okuryazarlığın genel itibariyle iyi olduğu görülmektedir. Kızların okullaşma oranının erkeklerin altında olması hâlen değişmemiştir. Cinsiyet ve kitap okuma oranı incelendiğinde ise kızların erkeklerden daha çok kitap okuduğu ortaya çıkmaktadır. Okuma ilgilerinin köy ve kentlere göre değiştiği görülmektedir. Gençlerin % 70’i hiç okumuyor. Öğretmenlerin % 63’ü bazen kitap okuyor. Yetişkinlerin % 95’i yalnızca televizyon seyrediyor, % 5’i televizyon seyretmenin yanı sıra kitap okuyor. Nüfusun % 40’ı hayatında hiç kütüphaneye gitmiyor. Türkiye’de düzenli kitap okuma alışkanlığı oranı: On binde 1.
Uluslararası Okuma Becerilerinde Gelişim Projesi (PIRLS) çerçevesinde 35 ülke arasında Türkiye 28. sırada bulunmaktadır.
Türkiye'nin Okuma Alışkanlığı (Bağımsız Eğitimciler Sendikası, AR-GE birimi) isimli rapora göre Türkiye'de ihtiyaç maddeleri sıralamasında kitap 235. sırada yer alıyor. Günde ortalama 5 saat televizyon seyreden Türk halkı, kitap okumaya yılda yalnızca 6 saat vakit ayırıyor. Birleşmiş Milletler İnsani Gelişim Raporu'nda, kitap okuma oranında Türkiye, 173 ülke arasında 86. sıradadır.
Gelişmiş ülkelerde kişi başına düşen yıllık kitap alımı, ortalama 100 ABD doları, Türkiye'de ise bu rakam 10 ABD dolarının altındadır.
Çocuklara, bebeklik çağından itibaren kitap okunmasını ve önemli günlerde kitap hediye edilmesini öneren AR-GE uzmanları, çocukların, okuduğu ve aileleriyle paylaştığı her kitap için ödüllendirilmesi gerektiğini belirtiyorlar.
Ayrıca kitap okuma oranı % 4.5, televizyon izleme oranı % 94 olan bir ülkede, geleceğin okuyucuları bir an önce oluşturulmazsa kitabevleri ve yayınevleri çok yakında iş yapamaz hâle gelecektir. Daha da önemlisi zihin ve dil gelişimi noktasında geri dönülemez olumsuzluklarla karşılaşma ihtimali gün geçtikçe artacaktır. Bu konuda incelenen birtakım istatistikler de genel durumu açıkça ifade etmektedir.
Yine ilgili raporlar incelendiğinde “Çocuklara kitabı kim alıyor?” sorusunun cevabı olarak, % 40 anne, % 11 baba ve geri kalanı diğer yetişkinler; “Kitabı çocuklara kim okuyor?” sorusunun cevabı olarak, % 50’si anne, % 16’sı baba ve geri kalanı diğer yetişkinler; “Kitap seçiminde kim etkili oluyor?” sorusunun cevabı olarak, % 50’sinde yetişkin
% 10’unda çocuk karar veriyor sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda çocuk kitabı alma ve okuma alışkanlığı kazandırma adına hem ailelerin/yetişkinlerin hem çocuk kitabı satıcılarının hem de çocukların bilinçlendirilmesi gerekliliği meydandadır.

Projenin Hedef Kitlesi:
* Anasınıfı ve ilköğretim birinci kademe grubu çocuklar
* Öğretmenler
* Veliler, yetişkinler
* Çocuk kitapları satış elemanları
* Kütüphaneciler

Bu çalışma ile çocuklar;
• Kaliteli çocuk edebiyatını tanıyacak,
• Kitapların içinde eğlenceli, keyifli ve çok zengin bir dünya olduğunu keşfedecek,
• Edebiyatın önemini anlayacak,
• Kendisinin de bir öykü/masal yazabileceğine inanacak,
• Doğru Türkçe kullanabilecek,
• Düşünce kapasitesi ve kültür düzeyi artacak,
• Hayal dünyası gelişecek,
• Yaratıcılığı gelişecek,
• Kitapların ve okumanın insanı zenginleştirdiğini kavrayacak.

Bu çalışma ile yetişkinler;
• Kaliteli çocuk edebiyatını tanıyacak,
• Doğru çocuk kitabı seçebilecek,
• Çocuklarla iletişimde çocuk kitaplarından yararlanabilecek,
• Çocukların daha iyi birer okuyucu olabilmeleri için yöntemler geliştirebilecek.

Bu çalışma ile kitabevleri;
• Çocuk kitaplarını ve içeriklerini tanıyabilecek,
• Geleceğin müşterileri ile şimdiden iletişim hâlinde olabilecek,
• Müşterileri daha doğru yönlendirebilecek ve daha iyi hizmet verebilecek,
• Çocuk kitapları konusunda bir hizmet farklılığı yaratabilecektir.

Proje İçeriği
Çocuklar için:
• Yaş kategorilerine göre on/on beşer kişilik gruplar oluşturulur.
• Bu gruplar için önceden rezervasyon alınır (daha önceden tespit edilen kurumda: Kitabevi, kültür merkezi, kütüphane, yayınevi, vb.).
• Dramatizasyonlar ve rehberlik oyunları eğitimin bir parçasıdır.
• Çalışmada Erdem Yayınları’nın yanı sıra başka yayınevlerinin de kitapları kullanılır.

Veliler için:
• Velilerin en büyük problemi kitap seçerken nelere dikkat edeceklerini bilememek ve gelişigüzel çocuk kitabı satın almaktır. Çalışma bu konuda odaklanıp “iyi çocuk edebiyatı nasıl olur-olmalıdır” üzerine örnek çalışmalarla desteklenmektedir.
• Okul öncesi çocuklara doğru kitap okuma becerileri üzerine çalışılmaktadır.
• Okul çağı çocuklar için de okumaya yönlendirme ve doğru kitap seçiminde velinin rolü üzerine çalışma yapılmaktadır.

Çocuk kitapları satış elemanları için:
• Çocuk kitapları konusunda genel bilgiler
• Çocuk kitaplarının raf yerleşimi
• Çocuk müşteri ile ilişkiler
• Velilerle ilişkiler
• Zor sorularla başa çıkma: Canlandırma
• “Ben olsaydım...” serbest çağrışımı
• “Çocuk kitaplarının daha fazla satması için neler yapılabilir?” beyin fırtınası yapılmaktadır.

Proje Kapsamında Yapılan Uygulamalar ve Bulgular:

1. İnsan Kitap’la işbirliği hâlinde 11 Şubat 2008-26 Ağustos 2008 tarihleri arasında İnsan Kitabevi’nin Beyoğlu şubesinde çeşitli etkinlikler düzenlendi. Kitabevinde gerçekleştirilecek uygulamalar için öncelikle mağaza müdürü ve satış elemanları için bir kere eğitim verildi. Eğitim, etkileşimli yöntemlerle oluşturuldu. Eğitimciler ve konuyla ilgili Erdem Yayınları çalışanları katılımıyla gerçekleştirilen eğitimde, programın ve projenin amacı anlatıldı, beklentiler alındı. Projede satış temsilcilerinin önemine değinildi. Satış personelinin satış öncesinde, satış sırasında ve sonrasında karşılaştığı soru ve sorunlar tartışılıp çözüm yolları ve ipucu önerilerinde bulunuldu. Çocuk kitapları ve okuma kültürü ile ilgili bir seminer (Çocuklarda yaş grubuna göre kitap seçimi; okul öncesi çocuk kitaplarının özellikleri; okul çağı kitaplarının özellikleri) verildi, alınan eğitimin uygulamaya yönelik kullanımıyla ilgili beyin fırtınası yapıldı ve katılımcılar sertifika ile ödüllendirildi.
Kitabevi şartları (uygulama mekânı, minderler, raflar, masalar vb.) uygun hâle getirildikten sonra proje etkinliklerine başlandı. Etkinlikler sırasında çocuklar ve yetişkinler aynı gün içinde proje uygulamalarına dâhil edildi. Eğitimleri, çocuklarla Uzman Psikolojik Danışman Özlem Mumcuoğlu, velilerle Dr. Melike Günyüz gerçekleştirdi. Çocuklarla yapılan eğitimler sırasında, çeşitli materyaller kullanıldı (masal sandığı, masal kahramanlarını çağrıştıran objeler, farklı kitaplar, kâğıtlar ve kalemler, boyalar).
Çocuklarla ilgili etkinlikler; çocuk kitap kapağı tasarlama, çocuk kitabına isim bulma, kendi masal kahramanını oluşturma, resimlere metin yazma, metni resimleme ve canlandırma gibi etkinlikler yapıldı. Eğitimler sırasında soru cevap, beyin fırtınası, yaratıcı drama vb. teknikler de kullanıldı.
Aileler/yetişkinler ile çocuk kitapları, kitap seçimi, kitap okuma teknikleri ve okuma alışkanlığı kültürü oluşturabilme alanında seminer ve sohbetler yapıldı.
Bu eğitim sırasında ve sonrasında, kitabevi çalışanları tarafından, eğitimin faydasının görüldüğü ifade edilmiştir. Eğitimin, kitabevi çalışanlarının çocuk kitaplarına ve çocuk kitabı müşterilerine bakışı ve satışında olumlu yönde etkisi olmuştur.
Çocuklara mesaj kaygısıyla verilen kitaplar, okuma gelişimine engeldir. Kitap okuması için çocuk, kitap seçiminde özgür bırakılmalı. İstediği kitapları, istediği zaman okuyabilmelidir. Aileler bu farkındalıkların kendilerine olumlu yönde katkısı olduğunu belirterek eğitici ekibe teşekkür etmişlerdir.
Çocuklar kendi duygu ve beğenilerini katabildikleri bir ortamda yepyeni fikirler oluşturabilmişler. Beğendikleri ya da beğenmedikleri kitaplarla ilgili açık yüreklilikle eleştiri yapabilmişler. En önemlisi de çocuk kitaplarının sergilendiği bir ortamda çekinmeden ve kısıtlanmadan uzun süre kitapları inceleyebilmişlerdir. Sadece kendileri için oluşturulmuş bir mekânın olması bile çocukların kitaba bakışını değiştirebildiği gözlemlenmiştir. Kitap okumanın anne babalar ya da okul tarafından zorla yaptırılan bir şey değil bir yaşam biçimi olduğunu kavramışlardır.

2. Pendik Elif Kitabevi çalışanlarına 1-25 Haziran tarihleri arasında seminerler verildi. Bu seminerlerde Dr. Melike Günyüz, kitabevi çalışanlarına çocuk edebiyatının ne olduğu, nitelikli bir çocuk kitabının vasıflarının neler olduğunu anlattı. Uzman Elif Konar, çocuk gelişiminden ve çocuk-yetişkin-kitap ilişkisinden bahsetti. Uzman Psikolojik Danışman Özlem Mumcuoğlu tarafından ise katılımcılara satış elemanlarının çocukların nitelikli kitaplarla buluşma noktasındaki önemi anlatıldı. Katılımcıların soruları cevaplandırıldı. Çocukluğumuzun masal kahramanları ile özdeşleştiğimiz noktalardan yola çıkarak hayatımızda masalların etkileri tartışıldı. Bir çocuk kitabının içeriğine tam hâkim olunmasa bile, bir aileye nasıl anlatılabileceği, bu konuda nelere dikkat edileceği konusunda bazı püf noktalara dikkat çekildi. Çeşitli yayınevlerinin kitaplarının her birini bilmeleri beklenmemekle birlikte, bir çocuk kitabının yaş grubunu ve içeriğini anlamaları konusunda bazı bilgi ve beceriler kazandılar. Yeni çıkan çocuk kitapları konusunda bilgilenmek amacı ile nerelere başvurabilecekleri (gazetelerin ekleri, bazı dergiler ve internet vb) anlatıldı.
Bulgular:
*Kitabevi çalışanlarının seminerde edindikleri bilgi, gözlem ve farkındalıkları sonrasında yalnızca çocuk kitabı konusunda uzmanlaşmış çalışanların yetiştirilmesinin temelleri atıldı.
*Kitabevi çalışanlarının çocuk edebiyatına dair farkındalığı ve önemi konusunda bilinçlenmeleri, kendileri ve mekân sahibi adına olumlu geri dönüşler almaları ilk göze çarpan sonuçlardan biri oldu. Öyle ki Elif Kitabevi yalnızca çocuk kitaplarının bulunduğu okulöncesi ve üstü yaş gruplarını sınıflandırdığı iki ayrı şube açtı. Haftanın farklı günlerinde konuk olarak aldıkları okulöncesi ve üstü çocuklara çok daha bilinçli ve duyarlı yaklaşımlarla çocukların kitabevinde dolu dolu zaman geçirmeleri olanağı sağlandı.

3. Büyükçekmece Kaymakamlığı ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ile yürütülen çalışmalar:
28 Nisan 2008- 9 Haziran 2009 tarihleri arasında Büyükçekmece Enver Paşa Konağı’nda yazarlarımız, Bestami Yazgan, Sevinç Kuşoğlu, Aysel Gürmen, Melike Günyüz, Ercan Dolapçı, en fazla on beş kişilik okuyucu grupları ile buluşturulmuştur. Bu buluşmalarda yazarların eserlerini okumuş olan minik edebiyat meraklıları ile bir yandan okunan eserler tartışılmış, diğer yandan, yazı yazma, hayal kurma, hayal ettiklerini kâğıda dökebilme, okuduklarını yorumlayabilme ve bunu sözlü olarak ifade edebilme becerilerini geliştirecek çeşitli etkinlikler yapılmıştır. Bu sürece dâhil edilen okul yöneticileri ve özellikle de öğretmenlerden geri bildirim alınmış ve kitap okutulan grupta gözlemlenen davranış değişiklikleri raporlanmıştır.
3 Mart 2010-28 Nisan 2010 tarihleri arasında gerçekleştirilen ikinci programın yazar konukları sırasıyla Ercan Dolapçı, Bestami Yazgan, Sevinç Kuşoğlu, İsmail Bilgin, Melike Günyüz, Nuran Turan, Salih Zengin ve Özlem Mumcuoğlu olmuştur. Bu dönemde yapılan çalışmalara illüstratörler de katılmıştır. Reza Hemmatirad ve Saadet Ceylan da okurlarıyla buluşarak kitap resimleme sürecinin nasıl gerçekleştiğini öğretmişler ve atölye çalışmaları gerçekleştirmişlerdir.
3 Kasım 2010-5 Nisan 2011 tarihleri arasında gerçekleştirilen üçüncü programa bu sanatçılara ilave olarak Hatice Uğur, Gülçin Tunalı Koç, Koray Avcı Çakman, Yılmaz Yeşildağ, Nehir Tınaz ve illüstratör Buket Gencer de katılmışlardır.
4. Çocuklarda okuma kültürünün geliştirilmesi okul öncesi dönemden başlamaktadır. Bu nedenle okul öncesi eğitim kurumlarında kullanılan masal ve öykü kitaplarının içerikleri ve resimleri büyük önem arz etmektedir. “Çocuk edebiyatı” kavramının, çocuk kitabından farklı bir kavram olduğunu tüm yetişkinlerin bilmesi gerekmektedir. “Çocuk edebiyatı”ndan ne beklenmelidir?” sorusu bugün zihinlerde net bir karşılık bulmamaktadır. Çocuk edebiyatı, okul öncesi dönemlerde çocukların ana dili kullanma becerilerinin gelişmesi bakımından çok önemlidir. Okul öncesi dönemde çocukların dinlediklerini anlama, duygu ve düşüncelerini ifade edebilme, yorumlayabilme gelişimlerinin en üst seviyede olduğu bir dönemdir. İşte tam da bu noktada çocuk edebiyatı ürünlerinin sınıf ortamında ne şekilde kullanılması gerektiği üzerine Dr. Melike Günyüz değişik illerde, okul öncesi öğretmenlerine yönelik değişik seminerler vermiştir.
24 Nisan 2010 tarihinde Ordu’da
21 Mayıs 2010 tarihinde Afyonkarahisar’da
6 Haziran 2010 tarihinde Diyarbakır’da
25 Haziran tarihinde Gaziantep’de
3 Temmuz 2010 tarihinde İstanbul’da “Okul Öncesi Dönemde Okuma Kültürünün Geliştirilmesinde Alternatif Modeller ve Anadili Etkinlikleri” adı altında düzenlenen bu seminerlerde yüzlerce okul öncesi öğretmenleri ve kurum yöneticileri ile buluşulmuş ve seminerlerin ardından bu öğretmenlerin yaptıkları uygulamalar paylaşılmıştır.

Sonuç ve Öneriler
Projeyle ilgili bu uygulamalar ve sonuçlar, çocuklar ve kitap okuma kültürü adına oldukça sevindiricidir.
Sonuç olarak, anne-babalar, eğitimciler, kitabevleri, çocuk kitabı satıcıları; çocuk edebiyatı, çocuk gelişimi ve çocuk kitapları konusunda bilinçlendirilmelidir. Aileler ve eğitimciler, okuma kültürü oluşturmak için uygun ve olumlu model olabilmelidir. Çocukların, ailelerin ve eğitimcilerin çocuk kitapları hakkında bilinçlenmeleri okuma kültürünü olumlu yönde etkileyecektir. Ayrıca yayınevleri ve kitabevleri bu gibi projeleri önemsemeli, etki alanını genişleterek uygulamaya koymalıdır.
Erdem Yayınları olarak, dernek, okul, özel ve kamu kuruluşları ile işbirliğine hazırız. Hedefimiz okuduğunu anlayan ve düşünen bireylerden oluşan bir ülkede yaşamak.